Kampus Lestari: Bermula dengan Warga yang Bestari

Apabila kita menyebut kampus lestari, ramai mungkin membayangkan bangunan yang dipenuhi pokok, panel solar di atas bumbung, atau tong kitar semula yang tersusun di setiap sudut. Semua itu penting, tetapi kelestarian sebenarnya bermula daripada sesuatu yang lebih dekat dengan kehidupan kita—cara manusia menggunakan sumber yang ada. Di politeknik dan kolej komuniti (POLYCC), tenaga elektrik menggerakkan hampir keseluruhan ekosistem pembelajaran. Lampu menerangi bilik kuliah, penghawa dingin memberikan keselesaan, komputer menyokong pembelajaran digital, manakala mesin dan peralatan di bengkel serta makmal membolehkan pelajar menguasai kemahiran teknikal. Persoalannya bukan sama ada kita memerlukan tenaga, tetapi sejauh mana kita menguruskannya dengan bijak.

Daripada Kesedaran Hijau kepada Kampus Lestari

Perjalanan kelestarian POLYCC bukanlah sesuatu yang muncul secara tiba-tiba. Usaha menghijaukan institusi telah berkembang daripada amalan asas seperti penjimatan elektrik dan pengurangan sisa kepada pendekatan yang lebih tersusun. Antara langkah penting yang diambil ialah pelaksanaan Blueprint POLYGreen 2015–2020, yang kemudiannya diteruskan melalui Blueprint SmartGreen POLYCC 2021–2026. Pendekatan ini menunjukkan satu perubahan penting: kelestarian tidak lagi hanya dianggap sebagai aktiviti sampingan, tetapi mula diterapkan secara holistik dalam pengurusan institusi, kurikulum, aktiviti pelajar, dan budaya kampus. Kementerian Pendidikan Tinggi turut menjelaskan bahawa JPPKK menyokong agenda TVET–Education for Sustainable Development melalui penerapan amalan hijau dalam kurikulum serta aktiviti POLYCC. Perubahan ini membawa satu mesej yang jelas—kampus bukan sekadar tempat kita mengajar tentang kelestarian, tetapi kampus itu sendiri perlu menjadi tempat kelestarian diamalkan.

Pengurusan Tenaga Memasuki Fasa Baharu

Pada peringkat serantau, usaha pengurusan tenaga menjadi semakin tersusun apabila ASEAN Centre for Energy memulakan ASEAN Energy Management Scheme (AEMAS) pada 2010 dan melancarkannya secara rasmi pada 2011. Daripada inisiatif inilah berkembangnya Energy Management Gold Standard (EMGS) sebagai pengiktirafan kepada organisasi yang berjaya melaksanakan sistem pengurusan tenaga secara mampan. Di Malaysia, Malaysian Green Technology and Climate Change Corporation (MGTC) bertindak sebagai penyelaras negara dan badan pensijilan bagi pelaksanaannya.

EMGS membawa satu perubahan pemikiran yang sangat penting; menjimatkan tenaga bukan sekadar “tutup lampu apabila keluar bilik.” Ia memerlukan kepimpinan, dasar tenaga, sasaran yang boleh diukur, struktur pengurusan, individu yang bertanggungjawab, pemantauan penggunaan, dan penambahbaikan secara berterusan. Keperluan EMGS sendiri merangkumi aspek seperti polisi tenaga, sasaran tahunan, pelan peningkatan kecekapan, serta pelantikan pengurus tenaga dan struktur tanggungjawab organisasi. Inilah yang menjadikan pengurusan tenaga sebagai satu budaya organisasi, bukannya sekadar kempen bermusim.

Daripada Budaya Penjimatan kepada Budaya Data

Perkembangan semasa menunjukkan bahawa pengurusan tenaga semakin beralih daripada pendekatan berdasarkan andaian kepada pendekatan yang dipacu oleh data. Kita perlu mengetahui bangunan mana yang menggunakan tenaga paling tinggi, bila penggunaan memuncak, peralatan mana yang kurang cekap, dan apakah intervensi yang benar-benar menghasilkan penjimatan. Kesan pendekatan sistematik ini boleh dilihat melalui pelaksanaan EMGS di Malaysia. MGTC melaporkan bahawa 107 organisasi yang diraikan pada 2024 secara kolektif merekodkan penjimatan sekitar 203 GWh tenaga setahun, bersamaan kira-kira RM74 juta, selain berjaya mengurangkan pelepasan gas rumah kaca. Menjelang penghujung 2025 pula, ASEAN Centre for Energy melaporkan bahawa 205 organisasi di Malaysia telah mendapat pensijilan EMGS, termasuk sembilan fasiliti pendidikan. Ini memberikan satu peluang besar kepada POLYCC. Mengapa kampus TVET tidak boleh menjadi antara contoh terbaik pengurusan tenaga negara?

Kampus Sebagai Living Lab TVET

POLYCC mempunyai kelebihan yang sangat istimewa kerana kita memiliki pelajar dan tenaga pengajar daripada pelbagai disiplin teknikal—kejuruteraan elektrik, elektronik, mekanikal, teknologi maklumat, reka bentuk, hinggalah pembinaan. Bayangkan jika kampus dijadikan sebuah living laboratory. Pelajar kejuruteraan elektrik boleh menganalisis penggunaan tenaga bangunan, manakala pelajar teknologi maklumat membangunkan papan pemuka penggunaan tenaga masa nyata. Pelajar mekanikal boleh mengkaji prestasi sistem penghawa dingin, pelajar kejuruteraan awam menilai reka bentuk bangunan dan pencahayaan semula jadi, sementara pelajar reka bentuk pula menghasilkan kempen perubahan tingkah laku warga kampus. Melalui cara ini, usaha mendapatkan penarafan tenaga bukan lagi sekadar urusan pentadbiran. Audit menjadi pembelajaran, data menjadi bahan projek, kampus menjadi makmal, dan masalah sebenar menjadi ruang inovasi. Inilah kekuatan sebenar TVET.

Masa Depan: Dari Smart Campus kepada Intelligent Sustainable Campus

Pada masa hadapan, pengurusan tenaga kampus akan menjadi semakin pintar. Sensor Internet of Things (IoT), meter pintar, automasi bangunan, analitik data, kecerdasan buatan, dan tenaga boleh baharu boleh membantu institusi memahami corak penggunaan tenaga dengan lebih tepat. Sistem pintar berpotensi mengesan ruang kosong, mengawal pencahayaan dan penghawa dingin, mengenal pasti penggunaan luar biasa, serta membantu pengurusan membuat keputusan berdasarkan data.

Namun, teknologi sahaja tidak akan menjadikan sesebuah kampus itu lestari. Kita masih memerlukan manusia yang mempunyai kesedaran dan tanggungjawab. Sebab itulah masa depan kampus lestari sebenarnya bertunjangkan dua komponen yang tidak boleh dipisahkan: Teknologi Pintar (Smart Technology) + Tingkah Laku Pintar (Smart Behaviour) = Kampus Lestari (Sustainable Campus). Bagi aliran TVET, perkara ini sangat penting. Kita bukan sekadar mahu melahirkan graduan yang tahu memasang sensor, membaca meter, atau membangunkan sistem pintar, tetapi kita mahu melahirkan graduan yang memahami mengapa teknologi itu perlu digunakan secara bertanggungjawab.

Daripada Penarafan kepada Pembudayaan

EMGS mempunyai tahap pengiktirafan sehingga tiga bintang. Pada tahap yang lebih tinggi, organisasi bukan sahaja perlu menunjukkan sistem pengurusan tenaga yang mantap, malah penjimatan perlu dibuktikan dan akhirnya, pengurusan tenaga perlu benar-benar tertanam dalam budaya organisasi. Di sinilah kita perlu melihat penarafan daripada perspektif yang lebih luas. Bintang bukanlah sebuah destinasi; bintang ialah tanda bahawa budaya sedang terbina.

Kejayaan sebenar bukan berlaku pada hari sijil diterima. Kejayaan berlaku apabila pensyarah menutup peralatan yang tidak digunakan, pelajar memahami nilai setiap kilowatt-jam, pihak pengurusan membuat keputusan berdasarkan data, dan seluruh warga kampus melihat tenaga sebagai sumber yang perlu diamanahkan. Daripada sebuah bilik kuliah kepada sebuah bengkel, daripada satu jabatan kepada seluruh institusi, perubahan kecil yang dilakukan secara konsisten boleh membentuk perubahan yang besar.

Maka, masa depan POLYCC bukan sekadar menjadi kampus hijau. Kita perlu bergerak menuju kampus pintar, cekap tenaga, rendah karbon, dan berbudaya lestari—sebuah kampus yang bukan sahaja mengajar tentang masa depan, tetapi menunjukkan bagaimana masa depan itu sepatutnya dibina. Kerana pada akhirnya, kampus lestari tidak bermula dengan teknologi; ia bermula dengan warga yang bestari.

Rujukan

Kementerian Pendidikan Tinggi Malaysia. Pelaksanaan Sustainable Development Goals dan TVET-Education for Sustainable Development melalui Blueprint POLYGreen dan Blueprint SmartGreen POLYCC.

Malaysian Green Technology and Climate Change Corporation (MGTC). Energy Management Gold Standard (EMGS).

ASEAN Energy Management Scheme. EMGS Certification Requirements.

Malaysian Green Technology and Climate Change Corporation (MGTC). (2024). Program Pensijilan Energy Management Gold Standard (EMGS).

ASEAN Centre for Energy. (2026). ASEAN Centre for Energy Joins Malaysia in Celebrating a Decade of AEMAS Energy Management Gold Standard.

Malaysian Green Technology and Climate Change Corporation (MGTC). Energy Management Gold Standard Star Rating System.

Husna binti Mat Salleh
Pensyarah Kanan
Jabatan Matematik dan Sains Komputer
Politeknik Sultan Abdul Halim Mu’adzam Shah
Bandar Darul Aman, Kedah

Ts. Dr. Nur Hidayah Ahmad Zaidi
Pensyarah Kanan
Fakulti Kejuruteraan & Teknologi Kimia (FKTK)
Kompleks Pusat Pengajian Jejawi 3
Kawasan Perindustrian Jejawi
Universiti Malaysia Perlis (UniMAP)