Dalam era globalisasi yang semakin pesat, pendidikan dan latihan teknikal serta vokasional (TVET) tidak lagi beroperasi dalam lingkungan domestik semata-mata. Persaingan tenaga kerja kini melangkaui sempadan negara dan menuntut graduan yang memiliki kemahiran teknikal, kompetensi global serta kebolehsuaian terhadap perubahan teknologi. Sehubungan itu, agenda pengantarabangsaan TVET menjadi semakin penting dalam memastikan Malaysia kekal relevan dan berdaya saing di peringkat serantau dan antarabangsa. Dengan kedudukan strategik di rantau Asia Tenggara, Malaysia mempunyai potensi besar untuk muncul sebagai hab TVET ASEAN menjelang tahun 2035.

TVET memainkan peranan penting dalam pembangunan ekonomi sesebuah negara melalui penyediaan tenaga kerja mahir yang memenuhi keperluan industri. Menurut laporan pelbagai organisasi antarabangsa, permintaan terhadap pekerja berkemahiran tinggi dijangka terus meningkat selaras dengan perkembangan teknologi digital, automasi, kecerdasan buatan (AI) dan ekonomi hijau. Dalam konteks ini, institusi TVET Malaysia perlu bergerak daripada model pendidikan tradisional kepada ekosistem pembelajaran bertaraf global yang mampu menarik pelajar, pensyarah dan industri dari pelbagai negara.

Malaysia mempunyai beberapa kelebihan yang boleh menyokong aspirasi tersebut. Antaranya ialah sistem TVET yang komprehensif, jaringan institusi yang luas, kos pendidikan yang kompetitif serta kestabilan sosial dan ekonomi yang baik. Selain itu, penggunaan Bahasa Inggeris yang meluas dalam sektor pendidikan dan industri memberikan kelebihan kepada Malaysia untuk menjadi destinasi pilihan pelajar antarabangsa. Kewujudan institusi politeknik, kolej komuniti dan pusat latihan kemahiran yang moden turut memperkukuhkan kedudukan negara sebagai pusat pembangunan bakat teknikal di rantau ASEAN.

Walau bagaimanapun, usaha menjadikan Malaysia sebagai hab TVET ASEAN tidak terlepas daripada pelbagai cabaran. Salah satu cabaran utama ialah persaingan daripada negara jiran seperti Singapore, Thailand dan Vietnam yang turut giat memperkukuhkan sistem TVET masing-masing. Negara-negara ini telah melaksanakan pelbagai inisiatif untuk menarik pelaburan industri dan meningkatkan kebolehpasaran graduan melalui program latihan yang berorientasikan industri.

Selain itu, isu pengiktirafan kelayakan dan standard kompetensi antara negara juga memerlukan perhatian. Dalam era mobiliti tenaga kerja global, graduan TVET perlu memiliki pensijilan yang diiktiraf di peringkat antarabangsa. Justeru, penyelarasan standard latihan dan akreditasi dengan keperluan industri global perlu diperkukuhkan bagi memastikan graduan Malaysia mampu bersaing di pasaran antarabangsa.

Bagi merealisasikan aspirasi tersebut, beberapa strategi utama perlu diberi penekanan. Pertama, pengukuhan kolaborasi antarabangsa antara institusi TVET, universiti dan industri global perlu dipertingkatkan. Kerjasama strategik ini boleh dilaksanakan melalui program mobiliti pelajar dan pensyarah, penyelidikan bersama, latihan industri antarabangsa serta perkongsian kepakaran. Inisiatif sedemikian bukan sahaja meningkatkan pendedahan global malah membantu memperkukuhkan reputasi institusi TVET Malaysia di persada antarabangsa.

Kedua, transformasi digital perlu dipercepatkan bagi menyokong agenda pengantarabangsaan. Penggunaan teknologi seperti pembelajaran dalam talian, simulasi maya, kecerdasan buatan dan realiti terimbuh membolehkan proses pembelajaran merentas sempadan dilaksanakan dengan lebih berkesan. Teknologi ini membuka peluang kepada pelajar antarabangsa untuk mengikuti program TVET Malaysia tanpa kekangan lokasi geografi.

Ketiga, pembangunan modal insan bertaraf global perlu menjadi keutamaan. Graduan TVET masa hadapan bukan sahaja perlu menguasai kemahiran teknikal, malah perlu memiliki kemahiran insaniah seperti komunikasi, kepimpinan, pemikiran kritis, penyelesaian masalah dan keupayaan bekerja dalam persekitaran pelbagai budaya. Kemahiran ini merupakan elemen penting yang dicari oleh majikan global pada masa kini.

Dalam masa yang sama, konsep TVET berteraskan nilai juga perlu diperkasakan. Malaysia mempunyai keunikan tersendiri dalam menggabungkan kecemerlangan akademik, kemahiran teknikal dan pembangunan sahsiah. Pendekatan ini berpotensi menjadi identiti nasional yang membezakan sistem TVET Malaysia daripada negara lain. Graduan yang bukan sahaja kompeten tetapi juga berintegriti dan beretika mampu menjadi aset penting dalam pembangunan negara dan rantau ASEAN.

Firman Allah SWT:

“Dan katakanlah: Ya Tuhanku, tambahkanlah kepadaku ilmu pengetahuan.”

(Surah Taha, ayat 114)

Ayat ini menegaskan bahawa pencarian ilmu perlu diteruskan tanpa sempadan. Dalam konteks pengantarabangsaan TVET, ilmu, kemahiran dan pengalaman global merupakan aset penting dalam melahirkan generasi yang mampu bersaing di peringkat antarabangsa.

Kesimpulannya, aspirasi menjadikan Malaysia sebagai hab TVET ASEAN menjelang tahun 2035 bukanlah sesuatu yang mustahil. Dengan strategi yang tepat, kolaborasi antarabangsa yang kukuh, transformasi digital yang menyeluruh serta pembangunan modal insan yang berkualiti, Malaysia berpotensi menjadi peneraju pendidikan kemahiran di rantau ini. Pengantarabangsaan TVET bukan sekadar meningkatkan reputasi negara, malah menjadi pemangkin kepada pembangunan ekonomi, inovasi dan kesejahteraan masyarakat pada masa hadapan.

Rujukan

UNESCO-UNEVOC. (2024). TVET and the Future of Work.

Association of Southeast Asian Nations. (2025). ASEAN TVET Development Framework.

United Nations. (2025). Quality Education and Decent Work Agenda.

World Economic Forum. (2025). Future Skills and Workforce Development.

Ministry of Higher Education Malaysia. (2025). Pelan Strategik Pengajian Tinggi dan TVET Malaysia.

HUSNA BINTI MAT SALLEH

Pensyarah Kanan,
Jabatan Matematik dan Sains Komputer,
Politeknik Sultan Abdul Halim Mu’adzam Shah,
Bandar Darul Aman, Kedah